ॐ
१
ईशा वास्यमिदं सर्वं यत्किञ्च जगत्यां जगत् । तेन त्यक्तेन भुञ्जीथा मा गृधः कस्यस्विद्धनम् ॥१॥
२
कुर्वन्नेवेह कर्माणि जिजीविषेच्छतं समाः । एवं त्वयि नान्यथेतोऽस्ति न कर्म लिप्यते नरे ॥२॥
३
असुर्या नाम ते लोका अन्धेन तमसाऽऽवृताः । ताँस्ते प्रेत्याभिगच्छन्ति ये के चात्महनो जनाः ॥३॥
४
अनेजदेकं मनसो जवीयो नैनद्देवा आप्नुवन्पूर्वमर्षत् । तद्धावतोऽन्यानत्येति तिष्ठत्तस्मिन्नपो मातरिश्वा दधाति ॥४॥
५
तदेजति तन्नैजति तद्दूरे तद्वन्तिके । तदन्तरस्य सर्वस्य तदु सर्वस्यास्य बाह्यतः ॥५॥
६
यस्तु सर्वाणि भूतान्यात्मन्येवानुपश्यति । सर्वभूतेषु चात्मानं ततो न विजुगुप्सते ॥६॥
७
यस्मिन्सर्वाणि भूतान्यात्मैवाभूद्विजानतः । तत्र को मोहः कः शोक एकत्वमनुपश्यतः ॥७॥
८
स पर्यगाच्छुक्रमकायमव्रणमस्नाविरँ शुद्धमपापविद्धम् । कविर्मनीषी परिभूः स्वयम्भूर्याथातथ्यतोऽर्थान् व्यदधाच्छाश्वतीभ्यः समाभ्यः ॥८॥
९
अन्धं तमः प्रविशन्ति येऽविद्यामुपासते । ततो भूय इव ते तमो य उ विद्यायाँ रताः ॥९॥
१०
अन्यदेवाहुर्विद्ययाऽन्यदाहुरविद्यया । इति शुश्रुम धीराणां ये नस्तद्विचचक्षिरे ॥१०॥
११
विद्यां चाविद्यां च यस्तद्वेदोभयँ सह । अविद्यया मृत्युं तीर्त्वा विद्ययाऽमृतमश्नुते ॥११॥
१२
अन्धं तमः प्रविशन्ति येऽसम्भूतिमुपासते । ततो भूय इव ते तमो य उ सम्भूत्याँ रताः ॥१२॥
१३
अन्यदेवाहुः सम्भवादन्यदाहुरसम्भवात् । इति शुश्रुम धीराणां ये नस्तद्विचचक्षिरे ॥१३॥
१४
सम्भूतिं च विनाशं च यस्तद्वेदोभयँ सह । विनाशेन मृत्युं तीर्त्वा सम्भूत्याऽमृतमश्नुते ॥१४॥
१५
हिरण्मयेन पात्रेण सत्यस्यापिहितं मुखम् । तत्त्वं पूषन्नपावृणु सत्यधर्माय दृष्टये ॥१५॥
१६
पूषन्नेकर्षे यम सूर्य प्राजापत्य व्यूह रश्मीन् समूह तेजः । यत्ते रूपं कल्याणतमं तत्ते पश्यामि योऽसावसौ पुरुषः सोऽहमस्मि ॥१६॥
१७
वायुरनिलममृतमथेदं भस्मान्तँ शरीरम् । ॐ क्रतो स्मर कृतँ स्मर क्रतो स्मर कृतँ स्मर ॥१७॥
१८
अग्ने नय सुपथा राये अस्मान् विश्वानि देव वयुनानि विद्वान् । युयोध्यस्मज्जुहुराणमेनो भूयिष्ठां ते नमौक्तिं विधेम ॥१८॥
Mantra a mantra
Mantra १
ईशा वास्यमिदं सर्वं यत्किञ्च जगत्यां जगत् । तेन त्यक्तेन भुञ्जीथा मा गृधः कस्यस्विद्धनम् ॥१॥
īśā vāsyam idaṃ sarvaṃ yat kiñca jagatyāṃ jagat | tena tyaktena bhuñjīthā mā gṛdhaḥ kasya svid dhanam
Tudo isto, o que quer que se mova neste mundo em movimento, é habitado pelo Senhor. Frui pela renúncia; não cobices a riqueza de quem quer que seja.
Mantra २
कुर्वन्नेवेह कर्माणि जिजीविषेच्छतं समाः । एवं त्वयि नान्यथेतोऽस्ति न कर्म लिप्यते नरे ॥२॥
kurvann eveha karmāṇi jijīviṣec chataṃ samāḥ | evaṃ tvayi nānyatheto 'sti na karma lipyate nare
Fazendo aqui as ações, deseje-se viver cem anos. Assim, e não de outro modo, a ação não se apega ao homem.
Mantra ३
असुर्या नाम ते लोका अन्धेन तमसाऽऽवृताः । ताँस्ते प्रेत्याभिगच्छन्ति ये के चात्महनो जनाः ॥३॥
asuryā nāma te lokā andhena tamasāvṛtāḥ | tāṃs te pretyābhigacchanti ye ke cātma-hano janāḥ
Sombrios são esses mundos, cobertos por cega escuridão; para eles vão, após a morte, as pessoas que matam o Si (que se ignoram).
Mantra ४
अनेजदेकं मनसो जवीयो नैनद्देवा आप्नुवन्पूर्वमर्षत् । तद्धावतोऽन्यानत्येति तिष्ठत्तस्मिन्नपो मातरिश्वा दधाति ॥४॥
anejad ekaṃ manaso javīyo nainad devā āpnuvan pūrvam arṣat | tad dhāvato 'nyān atyeti tiṣṭhat tasminn apo mātariśvā dadhāti
Imóvel, uno, mais veloz que a mente; os próprios devas não o alcançam, pois corre à frente. Parado, ultrapassa os que correm. Nele, Mātariśvan sustenta as atividades.
Mantra ५
तदेजति तन्नैजति तद्दूरे तद्वन्तिके । तदन्तरस्य सर्वस्य तदु सर्वस्यास्य बाह्यतः ॥५॥
tad ejati tan naijati tad dūre tad v antike | tad antar asya sarvasya tad u sarvasyāsya bāhyataḥ
Move-se e não se move; está longe e está perto; está dentro de tudo isto e está fora de tudo isto.
Mantra ६
यस्तु सर्वाणि भूतान्यात्मन्येवानुपश्यति । सर्वभूतेषु चात्मानं ततो न विजुगुप्सते ॥६॥
yas tu sarvāṇi bhūtāny ātmany evānupaśyati | sarva-bhūteṣu cātmānaṃ tato na vijugupsate
Aquele que vê todos os seres no próprio Si, e o Si em todos os seres, por isso não se aparta nem despreza nada.
Mantra ७
यस्मिन्सर्वाणि भूतान्यात्मैवाभूद्विजानतः । तत्र को मोहः कः शोक एकत्वमनुपश्यतः ॥७॥
yasmin sarvāṇi bhūtāny ātmaivābhūd vijānataḥ | tatra ko mohaḥ kaḥ śoka ekatvam anupaśyataḥ
Naquele que sabe, em quem todos os seres se tornaram o próprio Si, que ilusão, que dor há para quem contempla a unidade?
Mantra ८
स पर्यगाच्छुक्रमकायमव्रणमस्नाविरँ शुद्धमपापविद्धम् । कविर्मनीषी परिभूः स्वयम्भूर्याथातथ्यतोऽर्थान् व्यदधाच्छाश्वतीभ्यः समाभ्यः ॥८॥
sa paryagāc chukram akāyam avraṇam asnāviraṃ śuddham apāpaviddham | kavir manīṣī paribhūḥ svayambhūr yāthātathyato 'rthān vyadadhāc chāśvatībhyaḥ samābhyaḥ
Ele se espalhou por tudo. Luminoso, sem corpo, sem ferida, sem tendões, puro, não tocado pelo mal. Sábio, vidente, que tudo abarca, autoexistente, dispôs retamente os fins pelos anos sem fim.
Mantra ९
अन्धं तमः प्रविशन्ति येऽविद्यामुपासते । ततो भूय इव ते तमो य उ विद्यायाँ रताः ॥९॥
andhaṃ tamaḥ praviśanti ye 'vidyām upāsate | tato bhūya iva te tamo ya u vidyāyāṃ ratāḥ
Entram em cega escuridão os que adoram só a ignorância; em escuridão ainda maior os que se comprazem só no conhecimento ritual.
Mantra १०
अन्यदेवाहुर्विद्ययाऽन्यदाहुरविद्यया । इति शुश्रुम धीराणां ये नस्तद्विचचक्षिरे ॥१०॥
anyad evāhur vidyayānyad āhur avidyayā | iti śuśruma dhīrāṇāṃ ye nas tad vicacakṣire
Dizem que é um o fruto do conhecimento, outro o da ignorância. Assim ouvimos dos sábios que nos explicaram isso.
Mantra ११
विद्यां चाविद्यां च यस्तद्वेदोभयँ सह । अविद्यया मृत्युं तीर्त्वा विद्ययाऽमृतमश्नुते ॥११॥
vidyāṃ cāvidyāṃ ca yas tad vedobhayaṃ saha | avidyayā mṛtyuṃ tīrtvā vidyayāmṛtam aśnute
Quem conhece ambos, o conhecimento e a ação, juntos, atravessa a morte pela ação e alcança o imortal pelo conhecimento.
Mantra १२
अन्धं तमः प्रविशन्ति येऽसम्भूतिमुपासते । ततो भूय इव ते तमो य उ सम्भूत्याँ रताः ॥१२॥
andhaṃ tamaḥ praviśanti ye 'sambhūtim upāsate | tato bhūya iva te tamo ya u sambhūtyāṃ ratāḥ
Entram em cega escuridão os que adoram só o não manifesto; em escuridão maior os que se comprazem só no manifesto.
Mantra १३
अन्यदेवाहुः सम्भवादन्यदाहुरसम्भवात् । इति शुश्रुम धीराणां ये नस्तद्विचचक्षिरे ॥१३॥
anyad evāhuḥ sambhavād anyad āhur asambhavāt | iti śuśruma dhīrāṇāṃ ye nas tad vicacakṣire
Dizem que é um o fruto do manifesto, outro o do não manifesto. Assim ouvimos dos sábios que nos explicaram isso.
Mantra १४
सम्भूतिं च विनाशं च यस्तद्वेदोभयँ सह । विनाशेन मृत्युं तीर्त्वा सम्भूत्याऽमृतमश्नुते ॥१४॥
sambhūtiṃ ca vināśaṃ ca yas tad vedobhayaṃ saha | vināśena mṛtyuṃ tīrtvā sambhūtyāmṛtam aśnute
Quem conhece ambos, a manifestação e a dissolução, juntos, atravessa a morte pela dissolução e alcança o imortal pela manifestação.
Mantra १५
हिरण्मयेन पात्रेण सत्यस्यापिहितं मुखम् । तत्त्वं पूषन्नपावृणु सत्यधर्माय दृष्टये ॥१५॥
hiraṇmayena pātreṇa satyasyāpihitaṃ mukham | tat tvaṃ pūṣann apāvṛṇu satya-dharmāya dṛṣṭaye
Por uma tampa de ouro está encoberta a face da verdade. Ó Pūṣan, remove-a, para que eu, dado à verdade, veja.
Mantra १६
पूषन्नेकर्षे यम सूर्य प्राजापत्य व्यूह रश्मीन् समूह तेजः । यत्ते रूपं कल्याणतमं तत्ते पश्यामि योऽसावसौ पुरुषः सोऽहमस्मि ॥१६॥
pūṣann ekarṣe yama sūrya prājāpatya vyūha raśmīn samūha tejaḥ | yat te rūpaṃ kalyāṇatamaṃ tat te paśyāmi yo 'sāv asau puruṣaḥ so 'ham asmi
Ó Pūṣan, único vidente, Yama, Sol, filho de Prajāpati, afasta teus raios, recolhe teu esplendor. A tua forma mais bela, essa eu vejo. Aquele Puruṣa que ali está, esse sou eu.
Mantra १७
वायुरनिलममृतमथेदं भस्मान्तँ शरीरम् । ॐ क्रतो स्मर कृतँ स्मर क्रतो स्मर कृतँ स्मर ॥१७॥
vāyur anilam amṛtam athedaṃ bhasmāntaṃ śarīram | oṃ krato smara kṛtaṃ smara krato smara kṛtaṃ smara
Que o sopro vá para o ar imortal, e que este corpo termine em cinzas. OM. Ó mente, lembra o que foi feito; ó mente, lembra o que foi feito.
Mantra १८
अग्ने नय सुपथा राये अस्मान् विश्वानि देव वयुनानि विद्वान् । युयोध्यस्मज्जुहुराणमेनो भूयिष्ठां ते नमौक्तिं विधेम ॥१८॥
agne naya supathā rāye asmān viśvāni deva vayunāni vidvān | yuyodhy asmaj juhurāṇam eno bhūyiṣṭhāṃ te namauktiṃ vidhema
Ó Agni, conduze-nos por bom caminho à prosperidade, ó deus que conheces todos os nossos atos. Afasta de nós a falta que desencaminha. A ti ofereceríamos a mais ampla palavra de reverência.
Sentido geral
A Īśā Upaniṣad, também chamada Īśāvāsya, abre o Śukla Yajurveda e é uma das mais curtas e densas. Seu primeiro verso já dá o tom. Tudo é habitado pelo Senhor, e a fruição verdadeira se dá pela renúncia (tyāga), não pela posse. Não é fuga do mundo, é um modo diferente de estar nele.
O texto reconcilia opostos que a mente costuma separar. Ação e conhecimento, manifesto e não manifesto. Não escolhe um contra o outro; ensina a atravessá-los juntos. Por isso é lido como a ponte entre a vida ativa e o reconhecimento do Si, coração da proposta integral.
Segundo a tradição
Os versos 6 e 7 são o núcleo. Ver todos os seres no Si e o Si em todos os seres dissolve a separação da qual nascem o medo e a dor. Onde há unidade, não há o que temer nem desprezar.
Śaṅkara lê os pares vidyā e avidyā, sambhūti e vināśa como duplo preparo. A ação e a adoração purificam e conduzem através da morte; o conhecimento concede o imortal. Os versos finais, 15 a 18, são a prece de quem morre. Pede que a tampa de ouro, o brilho do mundo e do ego, seja removida para que a face da verdade apareça, e reconhece so'ham asmi, aquele Puruṣa sou eu.
Clarinadas
Tena tyaktena bhuñjīthāḥ, frui pela renúncia, é uma das frases mais Yogabodha de toda a tradição. Não diz largue tudo; diz desapegue-se e então desfrute. O gozo limpo do mundo nasce quando ele deixa de ser posse e vira presença do Senhor.
O verso 2 corrige a ideia de que espiritualidade é parar de agir. Fazendo as ações, deseje viver cem anos. A ação não prende quando não é feita para o ego. Isso conversa direto com os nossos textos sobre karma e com o saṃvāda do desânimo.
Na chave da Bodha-Granthamālā. O mundo em movimento é dṛśya; aquilo que se move e não se move, que está dentro e fora de tudo (verso 5), é o dṛk. A Īśā canta, em dezoito versos, o mesmo Si que os nossos stotras reconhecem no verso final.
Śruti (recensão tradicional Vājasaneyi). Tradução, sentido geral e clarinadas na voz do Yogabodha Kalyan.
